Virtuele kaartjes

Het Kleine Gedicht is een haikuperformance van het Huis van de Haiku, die ik samen met mijn woordenzoekster Krishna Coenen breng op diverse plaatsen en voor diverse gelegenheden. Dat kan zowel tijdens een festival zijn, een opendeurdag, een opening, een ‘dag van’ of een receptie van een huwelijk. Als er maar goed volk is. Maar ook online voer ik soms die performance uit. Met virtuele kaartjes als gevolg.

door Geert De Kockere

Het Kleine Gedicht is een performance waarbij ik op locatie in een klein vintage decor (of aan een zwervend bamboetafeltje) live haiku’s schrijf op aangeven van drie woorden van de gasten. Daarna typ ik de haiku’s uit met een oude typmachine uit het interbellum op een klein bruin kaartje, snij er een retrorandje aan, pons er een figuurtje uit en zet er mijn handetekening op. Zo kunnen de gasten naar huis met een leuke souvenir aan de activiteit.

We voerden Het Kleine Gedicht al ettelijk malen op voor diverse gelegenheden. En dat blijven we met veel plezier doen. Als een soort ambassadeurs ook van de haiku. En we ervaren dat de mensen er veel plezier aan beleven en meestal trots met hun kaartje — met hún woorden erin verwerkt — naar huis gaan en het thuis soms een bijzondere plek geven, al dan niet ingelijst.

Vanuit het HAIKULAB kwamen we onlangs op het idee om daar ook virtueel eens mee te experimenteren. Online. Op bepaalde tijdstippen post ik dan op de Facebookpagina van Het Kleine Gedicht een leeg kaartje en gedurende een tweetal uurtjes mogen de ‘fans’ van Het Kleine Gedicht dan onder dat kaartje drie woorden posten, waaronder een algemene locatie. Daarmee ga ik dan aan de slag en post ’s avonds alle geschreven haiku’s en maak van één of een paar ervan ook een virtueel kaartje. Net zoals we dat doen tijdens onze live performance.

En ook die kaartjes worden dan vaak geprint en opgehangen. Zoals op de bokaal met kersen op jenever hierboven. Is dat niet leuk, spiritueel haast? De woorden die de mevrouw in kwestie opgaf waren: kluis / kersen / jenever. En daarmee maakte ik volgende haiku:

In een glazen kluis,
bewaard voor iets bijzonders.
Kers op jenever.

En die typten we uit op het kaartje en postten die opnieuw op Facebook. Wat leuk dat we dan een paar dagen later bovenstaande foto kregen. Zo zien we zelf ook eens wat ermee gebeurt en wordt het een boeiende wisselwerking. Zelfs via een virtuele insteek online. Leve de nieuwe media! Maar natuurlijk zien Krishna en ik jullie ook graag eens in levende lijve. Nog liever eigenlijk!

De Haikubriks

Naast de Haikublender voor volwassenen hebben we in de HAIKUFAB nu ook een soortgelijk spel ontwikkeld voor kinderen. Maar omdat een blender nogal gevaarlijk speelgoed is, maakten we er Haikubriks van.

Voortaan kunnen in het Huis van de Haiku ook kinderen spelen met de regels van (kinder)haiku’s. Het is een leuk spel om te leren aanvoelen hoe poëzie werkt en wat mooi is en wat niet. Of wat inhoudelijk of taalkundig bij elkaar past en wat niet. Dat is een boeiende taaloefening en vooral ook een oefening in taalgevoel.

Via de Haikubriks kunnen kinderen dus online nieuwe haiku’s vormen door een willekeurige eerste regel uit alle haiku’s voor kinderen van Geert De Kockere (meer dan 500) te combineren met een willekeurige tweede en derde regel. Zo krijg je soms absurde gehelen, maar soms ook mooie, nieuwe haiku’s.

Boeiend is bijvoorbeeld ook om twee keurige regels te leggen en dan voortdurend op zoek te gaan naar een andere, passende derde regel. Zo maak je van hetzelfde idee, van hetzelfde onderwerp, telkens een nieuwe variatie en dus een andere haiku. En dan zou je samen kunnen bespreken welke versie de mooiste is en waarom. Een bijzonder boeiende ‘les’ in poëzie én spreken tegelijk.

De Haikubriks vind je hier: www.huisvandehaiku.com/Haikubriks.

De Haikublender

In het HAIKULAB en de HAIKUFAB ontwikkelden en produceerden we de Haikublender. Niet om haiku’s tot pulp te herleiden, maar om nieuwe haiku’s te maken met reeds bestaande regels. Door die regels dooreen te mengelen, to blend in het Engels.

door Geert De Kockere

Het idee ontstond doordat ik op zoek was naar een manier om kinderen, jongeren en volwassenen te laten aanvoelen wat poëzie is en hoe poëzie werkt. Niet door ze meteen zelf iets te laten schrijven, maar door ze dingen te laten lezen, die lukraak door een computer werd gegenereerd en waarvan de lezer dan moest aanvoelen of het zinvol was en misschien zelfs poëtisch. Uit rare taalkronkels spreekt soms immers meer poëzie dan uit doodgewone zinnen.

Zo kwam ik op het idee om van bestaande haiku’s de computer willekeurig een eerste regel uit een haiku te laten geven, gevolgd door een willekeurige tweede regel, gevolgd door een willekeurige derde regel. Zo ontstaat dan technisch gezien een nieuwe haiku. Maar heeft hij zin? En is hij poëtisch? Op die manier kan de lezer leren aanvoelen wat taalkundig werkt en wat niet. Kortom: de blend heeft vooral als doel om poëzie te leren aanvoelen, met het oog om zelf beter poëzie te leren schrijven of om poëzie fijner, dieper te leren lezen. Het is dus een voorbereidende oefening op het beter schrijven of lezen.

18.000 REGELS

Vervolgens knutselde ik in de HAIKUFAB een virtuele blender in elkaar. In de vorm van een webpagina in het Huis van de Haiku die voor iedereen toegankelijk is. Ik programmeerde de blender letterlijk om mijn inmiddels meer dan 6.000 haiku’s te mengelen. In totaal beschikte ik zo over meer dan 18.000 regels om lukraak in de blender te gooien en de lezer naar hartelust en taalgevoel te laten blenden: 6.000 eerste regels en evenveel tweede en derde regels. Door op de webpagina op de regels te klikken, gooi je telkens een andere eerste, tweede of derde regel in de blender en kun je ze op die manier zelf mengelen. Op zoek naar een mooie en vooral poëtisch blend.

Tegelijk is het een leuk speeltje om nieuwe haiku’s te maken. Er komen soms heel verrassende en mooie resultaten uit. Dat idee van spelen met taal sluit trouwens mooi aan bij het oorspronkelijke idee van haiku: een volksvermaak. Laat de blender dus maar draaien en vermaak je met taal! De blender heeft trouwens een ecolabel: hij verbruikt enkel de energie van je computer.

De Haikublender vind je hier: www.huisvandehaiku.com/Haikublender. Happy blending!

Haiku en engagement

Kan een haiku kritiek leveren op wat er in een maatschappij leeft of moet de haikudichter zich daar per definitie ver vandaan houden? Het is een boeiende vraag om in het HAIKULAB even te onderzoeken. En dat wil ik doen door af en toe op de Facebookpagina van Het Kleine Gedicht een kaartje te posten waarop zo’n haiku te lezen is. Geïnspireerd dus op een feit uit de actualiteit van de dag.

door Geert De Kockere

Haiku heeft zich in het verleden (en ook vandaag nog) altijd ver van maatschappijkritiek gehouden. Wat enigszins ook logisch is, gezien de aard van het genre. Een engagement is namelijk per definitie in beeld komen, in beeld springen zelfs en een haikudichter probeert zoveel mogelijk uit het beeld, uit de haiku weg te blijven om de lezer volop zelf te laten kijken. En je kunt moeilijk kritiek leveren zonder zelf niet aanwezig te zijn in de haiku. Met andere woorden: het idee van maatschappijkritiek botst wat met de ziel van de haiku. Enkel het zo neutraal en objectief mogelijk beschrijven van een wantoestand zou misschien nog kunnen. Maar zelfs dan wijst de dichter al op een wantoestand en blijft hij niet geheel uit beeld.

OORLOGSKRITIEK

In de 20ste eeuw waagden een aantal moderne haikudichters in Japan zich wel aan kritische haiku’s over de oorlog. Veel haikutijdschriften werden door het regime verboden, dichters werden het zwijgen opgelegd. Velen moesten ook gaan meevechten in de oorlog en zagen de gruwel en de waanzin van die oorlog. Nadien schreven ze erover. Maar het bleef en blijft nog altijd een kleine, haast verwaarloosbare minderheid. Haiku is niet meteen een poëzievorm die zich leent voor sociaal engagement of maatschappijkritiek. Haiku wil dat net vermijden door vooral te focussen op wat mooi en goed is. Dat is de manier van haiku om de wereld te verbeteren: op het mooie, het bijzondere wijzen, in plaats van te klagen of kritiek te leveren. Wie het mooie ziet, wordt vanzelf ook mooi, lijkt haiku ons te willen zeggen. Of nog: Zeur niet, er is zoveel moois te zien! En wie het mooie ziet, ziet ook wat er verkeerd is, is dan een soort van logisch gevolg.

Toch is het niet uit te sluiten dat een zeker kritisch bewustzijn steeds meer doorsijpelt in de moderne haiku en al zeker in het westen. Direct of indirect als een diepere laag in ogenschijnlijk oppervlakkige haiku’s. Het is dan aan de lezer om de maatschappijkritische laag te zien, te ontdekken en te lezen. Ik schreef er trouwens zelf ook al. Vrij directe zelfs. Zoals deze:

Hoe kun je kijken
naar de maan en dan bang zijn
van een vreemdeling?

Ik loste het probleem van het ‘in beeld komen’ of het ‘in de weg staan’ hier min of meer op door de haiku als een vraag te formuleren, waardoor ik de lezer zelf laat kijken (naar de maan en naar zichzelf) om dan snel weer uit beeld te springen. Wie de haiku goed leest, kan uit de formulering zelfs de antwoorden halen waarom we zo bang zijn van vreemdelingen. Deze haiku is dus vrij expliciet sociaal geëngageerd.

Op de Facebookpagina wil ik dus een poosje experimenteren met dergelijke, sociaal geëngageerde haiku’s. Om uit te maken of ze binnen het grotere geheel van de haiku een waarde kunnen hebben en vooral om te ervaren of de ziel van haiku toch min of meer kan behouden blijven. Hier te volgen: Het Kleine Gedicht.

DIY-afdeling

Binnen de HAIKUFAB is er nu ook een DIY-afdeling. DIY staat voor Do It Yourself. Binnen onze DIY-afdeling willen we om en rond haiku af en toe kleine artikels of producten ontwerpen, die we dan online gratis beschikbaar stellen om zelf te maken. Via printbare pagina’s met een handleiding erbij. DIY dus! Voor de lol, voor het plezier. Het plezier van onszelf en dat van iedereen.

Eén van de eerste producten wordt een mobiel van haikuvisjes. Om zelf te printen, uit te knippen en verder af te werken. En om dan in de klas of thuis op te hangen. Af en toe zullen we nieuwe haikuvisjes maken, zodat je die af en toe eens kunt vervangen. We zijn er volop mee bezig.

(wordt vervolgd)

Bosbaden

Gaandeweg — letterlijk — zijn we in het Huis van de Haiku op zoek naar boeiende vormen om het idee van het bosbaden te verbinden met het idee van haiku. Of beter nog: om via haiku nog intenser aan bosbaden te doen. In het HAIKULAB experimenteren we met nieuwe vormen, die we dan in de HAIKUFAB uitwerken tot bruikbare instrumenten.

door Geert De Kockere

Steeds meer en in steeds diversere middens verschijnen artikels over hoe deugddoend voor lijf en ziel het bosbaden is. In Schotland is het nu zelfs voor dokters een officieel voorschrift, naast de traditionele medicatie. Patiënten krijgen het er voorgeschreven, met een bijsluiter die per maand van het jaar een in te nemen dosis suggereert en hoe je die moet innemen. In de vorm van tips om tijdens je voorgeschreven wandeling te doen. Iets als: zacht inwrijven tot de zalf geheel en al door je huid is opgenomen. Maar dan anders.

Wie met haiku bezig is, intens bezig is, kent al veel langer de heilzame werking van het bos en de natuur in het algemeen voor het welzijn van de mens. Bezig zijn met haiku focust je bovendien nog meer en concreter op de dingen in het bos en de natuur, waardoor het bosbaden als een soort concentraat (klinkt daar niet het woord concentratie in?) werkt. Ons hoef je dus niet te overtuigen. Maar het is wel leuk dat nu ook in een versneld tempo studies verschijnen, die het vermoeden — nee, het was veel meer dan een vermoeden, het was een zekerheid! — van de positieve invloed van het bosbaden bewijzen en steeds meer in de kijker zetten. Wat ons in het HAIKULAB vooral interesseert, is hoe we dat bosbaden optimaal kunnen laten werken. Een stevige wandeling is goed en op zich al heel heilzaam. Maar zijn er manieren te vinden om die heilzame werking via poëzie nog te versterken en boeiender te maken?

De ervaring leert dat de mens soms moeilijk zelf spontaan iets doet dat op zich nogal vrijblijvend oogt en geen onmiddellijk, tastbaar of zichtbaar resultaat oplevert. Een wandeling wordt zo makkelijk uitgesteld, omdat er andere dingen zijn die moeten gebeuren en wél een onmiddellijk zichtbaar of tastbaar resultaat opleveren. Met andere woorden: soms is er een lichte dwang, een engagement nodig, om te doen wat zo goed is, maar makkelijk wordt uitgesteld tot zelfs afgesteld. Sporters kennen dat. Daarom spreken ze vaak af om samen te gaan sporten. Dan móéten ze wel, want ze hebben het afgesproken en willen de andere niet in de steek laten.

KAARTJES

En dus bekijken wij hoe we voor het bosbaden een soort van engagement kunnen creëren om geregeld aan bosbaden te doen en wel op zo’n manier dat de werking optimaal is en je bovendien nog het genot van poëzie er (gratis) bij krijgt. Eén mogelijkheid is natuurlijk om net zoals voor het sporten met een paar mensen af te spreken om elke week op een bepaalde dag een boswandeling van een paar uur te maken. Maar werkt het bosbaden dan goed? Ontstaat dan niet snel het gevaar dat je samen over allerlei dingen — de zorgen en beslommeringen van elke dag — gaat praten, waardoor je helemaal niet meer het bos ziet, hoort, ruikt, voelt, proeft? Dan verdwijnen meteen ook heel wat positieve effecten van het bosbaden. Studies hebben ook uitgewezen dat een bosbad het meeste impact heeft als je dat met zoveel mogelijk zintuigen doet. Die onderdompeling moet je werkelijk bewust beleven, ondergaan. Hoe vermijd je dus dat je al snel je concentratie voor het bos verliest en het alweer over je werk, je zorgen of je problemen hebt?

Eén van de mogelijkheden die we in het HAIKULAB onderzoeken, is of een reeks kaartjes met haiku’s en een kleine suggestie je kan helpen en tegelijk toch niet te flauw of te schools overkomt. Want ook dat willen vermijden: we willen geen schooltje met je spelen. Reeksen kleine kaartjes dus, aangeboden volgens de seizoenen en/of volgens bepaalde thema’s, die je dan zelf uitkiest en die je helpen om die dag een concentraat van bosbad in te nemen. Alleen of met een klein groepje. Achteraf, je bij een lekker warm of koud drankje afdrogend van het bosbad, kun je dan samen nog leuk ervaringen uitwisselen. Ook dan komen er in je hersenen stoffen vrij die goed zijn voor je lichaam en geest. De après-bosbad dus.

SUGGESTIE

Concreet denken we aan kaartjes waarop aan de ene kant een toepasselijke boshaiku staat en aan de andere kant een concrete suggestie om een van je zintuigen (of meerdere tegelijk) intenser en vooral bewuster te gebruiken. Zo zou je een bosbad kunnen nemen en als thema kleur kiezen. De kaartjes geven je dan aan de ene kant een haiku over het bos waarin ook een kleur voorkomt en op de andere kant de suggestie om tijdens je wandeling bijvoorbeeld vijf keer die kleur in het bos te zoeken (en te noteren). Zoek maar eens in het bos naar de kleur rood in de winter! Een andere suggestie bij een andere haiku met een kleur zou kunnen zijn om je bijvoorbeeld de kruinen van de bomen boven je hoofd voor te stellen in de kleur van de haiku. Wat dacht je van een bos met allemaal blauwe kruinen? Zo ga je intenser het bos beleven en ook anders bekijken, bewuster ervaren ook dat de kruinen groen zijn, maar lang niet allemaal van hetzelfde groen. Ook dat zou een eenvoudige suggestie kunnen zijn binnen het thema kleur: benoem eens met je eigen woorden alle soorten groen die je tijdens je wandeling opmerkt. Wow!

Op die manier zouden we in het HAIKULAB thema’s met suggesties kunnen uitwerken die de verschillende zintuigen bewust activeren, er bijhorende haiku’s bij verzamelen of schrijven en dan het geheel in bruikbare kaartjes (in een mooi doosjes?) fabriceren in de HAIKUFAB. Yes!

Nieuwe vormen

Voor de experimenten uit het HAIKULAB die tot een nieuwe haikuvorm of een variant van de bestaande haiku leiden, ontwierpen we een logo, gebaseerd op de druppel die uit het pipet komt van het logo van het HAIKULAB. Tot nu toe rolden op die manier twee haikudruppels uit het lab: de tanshuku en de haiku dorama. Tekst en uitleg over deze nieuwe vormen lees je door erop te klikken.

 
Kies